Bayram tatili Türkiye için şans oldu

Prof. Kalaycıoğlu: McCain kumarı kaybetti


Dünya piyasalarında ret şoku


700 milyar dolarlık pakete onay çıkmadı


Piyasalar şokta, New York borsası dibe vurdu

CNBC-e Yayın Koordinatörü Servet Yıldırım
CNBC-e Yayın Koordinatörü Servet Yıldırım, ret kararının altında Temsilciler Meclisi’nde kurtarma paketinin daha büyük teminatlar içermesi, vergi verene daha fazla güven vermesi gerektiği görüşünün yattığını belirtti.
Yıldırım şunları söyledi: “Kurtarıcı paket fikri gündeme geldiğinde çok kısa, birkaç sayfalık bir teklif olarak ortaya getirilmişti. Çok detaylı değildi. Hızla geçirileceği düşüncesi vardı Amerikan yönetiminde yaratılan hava ‘Bu yasa geçerse geçer, geçmezse Amerikan piyasaları çöker’ şeklindeydi. Kongre ve senatonun da buna karşı çıkmayacağı beklentisi vardı ama umulan olmadı. Tepki yalnızca muhalefetten değil, cumhuriyetçilerden de geldi. Çünkü sonuçta Amerika’da aslında halkın seçtiği bir Meclis var. O Meclis de halkın parasının, iyi yönetilemediği ve risk aldığı için batan şirketlere aktarılmasının kolay kolay kabul edilemez buldu. ‘Halkın parası aktarılacaksa bunun karşılığında daha büyük teminatlar alınmalı, daha zorlayıcı olmalıdır’ diye düşündüler. O nedenle bu haliyle Temsilciler Meclisi’nde çok rağbet görmedi. Nitekim bu şekilde de reddedildi. Dolayısıyla halkın parası, vergi verenlerin parası için daha büyük güvenceler,daha büyük teminatla alınmalı, daha zorlayıcı olmalı ruh hali vardı kongrede.

B PLANI NE
Bu paket A planıydı, B planı ne diye soracak olursak; aslında ortada doğru dürüst bir B planı yok. Çünkü A planının geçeceğine kesin gözüyle bakılıyordu. Şu andaki borsadaki yüzde 9-10’luk düşüş de doğru dürüst bir B planının olmadığını gösteriyor. B planı olarak ne kalıyor geriye. Dünyadaki merkez bankalarının bildiğimiz o klasik yöntemlerle sorunu bir anlamda çözmekten çok idare etmeye yönelmesi kalıyor. Ne yapacaklar; bütün merkez bankaları birleşerek belki ardı ardına faiz düşürecek. Bir süredir yaptıkları gibi piyasaya aşırı likidite vermeye devam edecekler. Avrupa ve Amerika’da fazileirn indirildiğini görebiliriz. Bu klasik bir B planı aslında, bir B planı olmadığı için geriye kalan yol şimdilik bu.

BALON PATLADI
Reddedilen tasarı gibi bir tasarının hazırlanıp bu sefer geçirilmesi noktası ise şöyle; bu bir anlamda Amerika’nın dünya ekonomisine borcu. Amerika’daki finansal sistemdeki denetimsizlik ve kontrolsüzlük nedeniyle çok ciddi bir riskler oluşmasına, balonlar oluşmasına Amerika yönetimi izin verdi. Ve bu sadece Amerika’yı değil, tüm dünyayı tehdit eden balonlar haline geldi. Şimdi bu balon patladı, bu balonun yaratılmasının sorumlusu yine Amerikan yönetimi...

ÇÖZÜM SAĞLAM BİR PLANLA OLABİLİR
Amerikan yönetimin kendi yarattığı bir sorun nedeniyle dünya ekonomisi ciddi bir sorunla karşı karşıya. Şimid bunun çözümü için de Amerikan yönetiminin bir şeyler yapması gerekiyor. Elini cebine atması gerek, reddedilen plan o anlamda buna yönelikti. Şimdi artık çözüm yalnızca böyle bir planla olabilir. Aksi takdirde faiz düşürerek, likidite verilerek ancak zaman kazanılabiliyor. Kısa dönemde bir iyileşme sağlanabiliyor ama orta ve uzun vadede yine sorunlar olacak.

TÜRKİYE’DE DURUM
Ben cumaya kadar yeni bazı öneriler ortaya çıkacağını zannediyorum. O açıdan şanslıyız yani Türkiye’deki borsa açıldığında biz bazı yeni adımları görmüş olacağız gibi geliyor. Ama bunun dışında daha orta vadeli etkilerine bakarsak bir süredir zaten belirtildiği gibi artık dışarıdan finansman eskisi kadar kolay değil. Dışarıdaki bankaların birbirine kola kolay finans sağlamadığı bir ortamda Türk bankalarının ve özel şirketlerinin vadesi gelen kredileri döndürmekte rahat durumda olmayacağını söyleyebilirim. Maliyet artacak, bazı şirketler için belki kredi bulmak zorlaşacak belki imkansız hale gelecek.Vadelerin nispeten kısaldığı bir yapı var önümüzde, hayat iç borçlanma anlamında şirketler ve bankalar için rahat olmayacak.

Dünya Gazetesi Yazarı- Ekonomist Uğur Civelek
Dünya Gazetesi Yazarı- Ekonomist Uğur Civelek de kriz noktasında yapılan zamana karşı yarışın ABD’deki siyasiler tarafından iyi anlaşılamadığını söyledi. Civelek’e göre Türkiye’de borsanın bu gelişmelerden daha sert etkilenmesini bayram tatili önledi.
Uğur Civelek şunları söyledi: “ABD’de kurtarıcı paketin görüşüldüğü dönemdeki çevre koşullarını dikkate alırsak problem ciddiydi. Hatta siyasilerin tahminlerinden de kötüydü. Özellikle gelen son haberler çok tempoluydu.

MÜDAHALEDE GEÇ KALINDI
ABD’deki finans şirketlerinin alımları, Avrupa’da sürpriz şekilde arka arkaya gelen banka sorunları, mevduat sahiplerinde bir banka hücumü izlenimini uyandırdı. Bu noktada müdahalede geç kalındı. Temsilciler Meclisi’ndeki ret kararı da şok etkisi yarattı ve sorun büyüyor. Şimdi Avrupa’da bankalara güvence var. Sorunlu bankaya tereddütsüz kaynak aktarılıyor. Şu anda görüntüde sakinlik var. Avrupa mevcudu koruyor. Bunda paketin yeniden geleceği beklentisinin rolü var. Yarın kurtarma paketi tekrar görüşülecek. Perşembe Temsilciler Meclisi’ne gelecek. Paketin bu kez geçeceği ve etkili olacağı düşünülor.

Ama sorun şu: ‘Bankalardaki güvensizlik kontrol altına alındı mı? Bu sorunun yanıtını bilmiyoruz. Değer kayıplarına bakıldığında tam alınamadığını görüyoruz. bu noktada zamana karşı yarışın siyasilerde tam anlaşılamadığı görüldü. Şu anda öncelik, güven kaybını telafi ekmekte. Yaşanan travma tüketici güveninde tahribat yarattı.

BAYRAM BİZİ KORUDU
Bizim borsa bugün açık olsaydı daha sert tepki gelebilirdi. Bayram nispeten sakin kalınmasını sağlıyor. Önemli olan açıldığı zaman dünyada bu güvensizliğin durulmuş olup olmayacağı. Önümüzdeki 4 gün çok önemli. Dünyada sermaye piyasalarında daralma yaşanacak. Ticaret hacmi de daralacak. Bizim borsamızda panik olmayabilir ama herşeyin güllük gülistanlık olmayacağı da açık.

Marmara Üniversitesi İngilizce İktisat Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Erhan Aslanoğlu
Marmara Üniversitesi İngilizce İktisat Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Erhan Aslanoğlu ise yeni hazırlanacak olan bir tasarının yakın zamanda geçmesi halinde dün yaşanan ret kararının etkilerinin çok büyük olmayacağnıı ancak tekrar reddedilirse tüm piyasaları derinden etkileyeceğini söylüyor. Arslanoğlu da Türkiye’nin bayram tatilinde olmasını bir şans olarak değerlendiriyor ve “Çünkü çok dalgalı, çok sert düşüşlerin yaşandığı bir iki gün yaşayacağız. Eğer borsa açık olsaydı benzer sert düşüşler Türkiye’de de yaşanırdı.” diyor.

RET KARARININ NEDENLERİ
Erhan Aslanoğlu’nun görüşleri şöyle: “Tasarının reddedilmesinin bir kaç nedeni olabilir. Öncelikle tasarı gündeme geldikten sonraki tartışmalar önemli olmuştur. Hazine Bakanı’na büyük yetkiler verilmesi, yetki kullanımının belirsizliği tartışma konusu oldu. Özellikle ABD gibi demokratik olduğunu iddia eden ve demokrasi ile örnek olmaya çalışan bir ülkede bu tür yetkilerin tek kişide toplanması rahatsızlık yarattı.

İkinci olarak konunun ahlaki boyutu ön plana çıktı. Liberal ekonomide batmak da bir risktir ve sonuçlarına katlanılmalıdır gibi bir görüşü ileri sürenler var. ‘Acaba kurtarmanın sonu nereye kadar gidecek?’ sorusunu gündeme getirdi. Ret oylarının içinde bunun da önemli bir faktör olduğunu düşünüyorum. Ayrıca tabii bir de siyasi nedenler olabilir. Bizim şu anda gözlemleyemediğimiz bir takım iç dinamikler olabilir. Son olarak da bu paketin yeterli olmayabileceği, devamının geleceği, dolayısıyla, bunun bütünsel olarak görülmesi gerektiği ile ilgili görüşler öne çıktı. Bu da önemli oldu diye düşünüyorum.

KARARIN ETKİLERİ
Planın geçmemesi durumunda bunun ne kadar vahim sonuçlara yol açacağı Amerika da en üst düzeyde fed başkanı ya da hazine bakanı tarafından da ortaya kondu. Son derece vahim sonuçları olabilir. Fakat piyasalar hep beklenti oluşturmaya çalışır, bunu da gözönünde bulundurmalıyız. Eğer şu anda, ‘plan geçmedi ve bunun artık tekrar geçme şansı yok’ denilen bir durumda olsaydık, ‘artık dönüşü olamayan noktaya gelindi’ denilen bir ortam olsaydı, reddedilen karaın piyasalar açısından çok daha olumsuz yansımaları olabilecekti. Ama şu anda görüyoruz ki önümüzdeki bir kaç gün içinde bu yasanın yeniden geçmesi için bir çalışma olacak. Benim tahminim piyasalar bunu yakından izleyecek. Dün reddedilen haliyle değil ama işte bir iki değişiklik ve ilave ile hazırlanacak yeni bir tasarı gündeme alınabilir ve geçebilir. Belki hazine bakanın yetkileri biraz kısıtlanabilir ya da benzer değişiklikler yapılabilir. Böyle bir beklenti borsaların daha kötüye gitmesini engeller.

TEKRAR RET KARARI SIKINTI YARATIR
Borsalar bu geçmezse bu işin çok daha kötüye gideceğinin sinyallerini bir barometre olarak verecektir. Bu da önümüzdeki günlerde kongre üyeleri için bir an önce karar vermeleri konusunda önemli bir uyarı olacaktır. Yeni hazırlanacak olan tasarı yakın planda geçerse, dün yaşananların etkileri kısa vadede çok büyük olmaz ama tekrar reddedilirse tüm piyasaları derinden etkiler.

HERKES KURTARILMAYACAK
Herkesin kurtarılmasına izin verilmeyecek. Şu anda piyasalar bunu anlıyor ya da bu yorumu yapıyor. Buna göre de fiyatlandırmayı belirliyorlar. Herkesin kurtarılmasına yönelik beklentilerin yarattığı rahattsızlık kongredenin son kararıyla açık olarak görüldü. Herkesin kurtarılamayacağının fiyatlanması bile önemlidir. Kim ne kadar, hangi şartta, nasıl kurtarılabilir bu önemli ve bu tartışılacak. Yani belirsizlikler devam ediyor. Ama tek başına bile dün yaşanan olay, eskisi gibi sınırsız bir kurtarmanın gündemden yavaş yavaş kalkmaya başladığını gösteriyor. Ya da piyasalar öylesine kötü tepki verecek ki, daha da büyük, daha kapsamlı bir kurtarma planı, herkesi kurtaran bir plana gündeme gelebilir. Bu da ihtimal dışı değil ama büyük olasılıkla şimdiki durumda birilerinin, bazı kurumların batışı kaçınılmaz gibi görünüyor.

BAYRAMDA OLMAMIZ ŞANS
Bayramda olmamız bir şans diye düşünüyorum çünkü çok dalgalı, çok sert düşüşlerin yaşandığı bir iki gün yaşayacağız. Eğer borsa açık olsaydı benzer sert düşüşler Türkiye’de de yaşanırdı. Cumaya kadar Amerika’da yeni bir kararın çıkma olasılığı ya da karara ilişkin bir sinyalin çıkması bence oldukça yüksek. Dolayısıyla son yaşananların bize etkisi sınırlı yaşanabilir. Ama Avrupa bankalarından ya da Asya’dan, Avustralya’dan gelen haberler de aslında sorunun gittikçe yayıldığırı gösteriyor. Yani bu da fiyatlanacaktır. Bu nedenle bayram sonrasında da finansal piyasalar açısından olumsuz yansımaya devam edecektir diye düşünüyorum.

DAHA İYİ PLAN TÜRKİYE’Yİ DE OLUMLU ETKİLER
Sonuç olarak yeni tasarının kongreden geçeceği konusunda haberleri izlemeye devam edeceğiz. Bu tasarının sadece bankaların sorunlu varlıklarının kurtarılması değil, sermayelerinin güçlendirilmesi ve konut kredisinde sorun yaşayan tüketicinin de desteklenmesi gibi farklı boyutları olacaktır. Bu boyutları da dikkate alan daha ikna edici bir plan, daha beklentileri dikkate alan bir planın yürürlüğe sokulması, tüm dünyayı olduğu gibi Türkiye’yi pozitif yönde etkiler. Ama ben bunun hemen olma olasılığını çok güçlü görmüyorum. Zaman alacaktır.

AVRUPA BANKALARI TEHLİKESİ
Son olarak şuna da değinmeliyiz. Mevcut durumun Avrupa bankalarına sıçraması bizim açımızdan bir miktar daha olumsuzluk içeriyor. Bizim ekonomik ve siyasal alandaki bağımlılığımız Amerika’ya oranla Avrupa ile daha güçlü. Avrupa ülkemizde bankalarının ciddi ortaklıkları, Türkiye’ye ciddi kredi akışları var. Bu anlamda da Türkiye’ye kredi girişi, sermaye girişi, konusunda kaygıların artacağı bir dönem bizi bekliyor gibi görünüyor.