İran ve savaşı uzaklaştırma senaryosu

İran’ın bir yanda nükleer programla ilgili uluslararası teklifler paketine ve teşviklere yönelik itirazları var. Bir yandan da AB dış politika yüksek komiseri Javier Solana’ya, olumlu mesajlar gönderilmesi çelişkili bir durum yaratıyor. Solana zaten, İran’ın mesajını kapalı, zor ve analize muhtaç şeklinde niteliyor.

İran’ın kapalı mesajları, Fransa Dışişleri Bakanı Bernard Kouchner tarafından da “hayal kırıklığı” olarak nitelendi, ancak Kouchner bu ayın sonunda İran heyetiyle yapılması beklenen bir toplantıda bazı karışıklıkların aydınlatılması için fırsat verilmesini istedi.

BÖLGE GERGİNLİK ARTTIRICI AÇIKLAMALAR ŞÖLENİNE SAHNE
İran yanıtının iç yüzünün berraklaşmasını ve tablonun farklı yönlerinin netleşmesini beklerken bölge, gerginliği arttırıcı medyatik açıklamalar şölenine sahne oluyor. Bu gerginliğin hatları, doğruluğunu teyit etmek için kanıtlara ihtiyaç duyulan bilgiler ve yanlışlarla dolu açıklamalar, tatbikatlar ve medyaya bilgi sızdırmalarla çiziliyor. O halde ortada psikolojik bir savaş var.

Bu noktada sorulacak soru şu: ‘İran Ortadoğu’daki politikasında neye bel bağlıyor?’

Tahran, Washington’un Irak ve Afganistan bataklıkları, dağları ve kumlarından kurtulmaya kadir olmadığının göründüğü bir zamanda, üçüncü bir savaşa girmekten kaçınacağına bel bağlıyor. ‘Amerikan zayıflığı’ varsayımı, bölgede İran politikasının oluşmasında esaslı açıyı oluşturuyor. Bu varsayım, Mahmud Ahmedinejad’ın düşüncelerinde derin bir kanaate dönüşecek kadar büyüdü. Zira İran cumhurbaşkanı defalarca, ABD’nin yeni bir savaşa girmeye kadir olmadığını ve ABD’nin nükleer dosya ve uranyum zenginleştirmesi konusunda, ucuz ödünler sunuluncaya kadar, psikolojik baskıda bulunmak ve korkutmak için İran’a savaş tehdidinde bulunduğunun yüzde 100 olduğunu tekrarladı.

AHMEDİNEJAD’IN VARSAYIMINA KANIT LÜBNAN OLDU
Amerikan zayıflığı, Ahmedinejad’ın hareket noktasını oluşturuyor. Bu teorik varsayıma karşın, ortada İsrail’in 2006 yazında Lübnan’a yönelik saldırısının başarısızlığına binaen derinleşen bir pratik var. Lübnan örneği, bu teorik yaklaşımı doğrulayan canlı bir kanıta dönüştü. Pratik olarak, bu savaş gerçekleşirse, İran’ın Lübnan’ın 2006 yazında İsrail’i yenilgiye uğratması gibi ABD’yi yenilgiye uğratacağı belirtiliyor.

LÜBNAN’DAKİ DİRENİŞ İLE İRAN’DAKİ DEVLETİN ALAKASI YOK
O halde İran’ın bel bağladığı noktalar şu iki açı üzerine kurulu: Birincisi ABD’nin zayıflığı teorisi. İkincisi ise Lübnan’a saldırının yenilgiyle sonuçlanması. Bu iki noktaya binaen, İran’ın sert tutumunun ve Tahran’ın süper ülkelerin kendisine sunduğu teşvikler paketine olumlu yaklaşmayı reddetmesinin güç unsurlarıyla bağlantılı olduğu söylenebilir. Bu iki varsayım, savaşı uzaklaştırma ve İran’ın nükleer alandaki haklarından ödün vermemesi yönünde ilerleyen senaryonun içine oturtuldu.

Yalnız 2006 yılındaki Lübnan deneyimini, İran’la karşılaştırmak doğru bir yaklaşım değil. Çünkü Lübnan saldırısı, devlet olma yolundaki Hizbullah’a karşı yapılırken; İran’a yönelik saldırı, direkt devlete karşı yapılacaktır. Devlet mantığı ile İsrail’in Lübnan saldırısı sırasında ortaya çıkan direniş mantığı arasındaki hiçbir benzerlik yoktur. Dolayısıyla yakıp-yıkma söylemi, gerginlik ve endişe dilini aşan stratejik bir bakış açısına muhtaçtır.

* Bahreyn gazetesi El Vasat, 9 Temmuz 2008, Arapçadan çeviri: Halil Çelik