Arap ve Türkler arasında tarihi uzlaşma

ARAMIZA AVRUPA GİRDİ
Avrupa, son iki yüzyılda Araplar ile Türkler arasındaki tarihi ilişkinin arasına girdi. Hedef ise zayıflayan ve ‘Avrupa’nın hasta adamı’ olarak adlandırılacak hale gelen Osmanlı İmparatorluğu’nun mirasıydı.

Birinci Dünya Savaşı başlarında Britanyalı meşhur istihbarat subayı Lawrence kanalıyla, Mekke Emiri Şerif Hüseyin Bin Ali El Haşimi’ye bağımsızlığının verileceği ve askeri birliklerin sağlanacağı vaadiyle, Arap yarımadasında ve Şam diyarında Araplar, Türklere karşı kışkırtıldı.

ARAPLAR TÜRKLERE KARŞI KIŞKIRTILDI
Doğunun ve yarımadanın Arapları, Osmanlılara karşı ayaklandı ve bu ayaklanma ‘Büyük Arap Devrimi’ olarak bilindi. Osmanlılar dört asırlık hakimiyetten sonra topraklardan ayrıldılar. Fakat doğunun Arapları çok geçmeden Britanya’nın vaatlerinin zayıflığını anladı. Bu vaatler, Britanya’nın Siyonist harekete verdiği ve ‘Balfour Deklarasyonu’ olarak bilinen başka vaatleri örtbas etti. Bu durumun sonucu olarak, Arap yarımadası daha fazla parçalandı ve İsrail bölgeye ekilmiş oldu. Araplar hala bunun faturasını ödüyor.

Son yüzyılda, Arap ve Tüklerin arasındaki köprünün altından çok sular aktı. Üç nesil boyunca Türklere, Müslüman-Arap kardeşlerinin, ülkelerini bölen ve işgal eden Batılı yabancılarla bir olup, kendilerine ihanet ettikleri ve sırtlarından hançerledikleri öğretildi. Üç nesil boyunca Araplar da, Türklerin belanın sebebi olduğu yönünde eğitildi. Zira Türkler işgal etmişler, despotluk yapmışlar, Araplara eziyet etmişler ve böylelikle Araplar geri kalmışlar, zayıflamışlar ve 19 ile 20. yüzyılda yükselen Batılı hegemonya güçleri için kolay yutulan bir lokma olmuşlardı.

ATATÜRK DEVRİMİ ÖNDERLERİ ARAP ETKİSİNİ SİLMEYE ÇALIŞTI
Türk ve Arap iddialarının, doğruluk payı olmasına rağmen, yakın zamana kadar sonuç, karşılıklı kınama, küçük görme ve kabalıktı. Fakat Osmanlı hegemonyasına karşı çıkan ve ayaklanan Araplar gibi Türklerin kendileri de Osmanlı saltanatına karşı çıktılar ve ayaklandılar. Onları iktidardan söküp almakla yetinmeyen Mustafa Kemal Atatürk liderliğindeki devrimin liderleri, Türk toplumunun dokusuna yerleşmiş kültürel Arap-İslam etkisini silmeye çalıştılar.

Türk dilinin yazımında Arap harflerinin Latin harfleriyle değiştirilmesi, Arapça sözcüklerden temizletilmesi, İslam dininin devlet, toplum ve eğitim işlerindeki etkisinin azaltılması bu değişikliklerden bazıları. 1923’te doğan Türkiye Cumhuriyeti, yüzünü parçası olmak istediği Avrupa’ya döndü. Fakat Avrupa, Türkiye’ye sevgi beslemedi. Mustafa Kemal Atatürk, arkadaşları ve haleflerinin hayal ettiği hızlılıkta kapılarını açmadı. Üç nesil sonra Türkler, tarihlerini ve kültürlerini tekrar araştırmaya, sadece Avrupa’daki batıyla değil, yedi asır önce geldikleri doğu ve Müslüman Arapların bulunduğu güneyle komşuluk ilişkileri kurmaya başladılar.

AKP ANADOLU’YA İTİBARINI VERDİ
Doğu ve güneydeki komşular aynı uzaklaşma yıllarında değiştikleri için, son yirmi yıl içinde yeni bir psikolojik denklem ve kültürel vicdan oluşmaya başladı. Petrol ve ekonomik çıkarlar, Türkler ile doğu ve güneydeki komşuları arasında bu yeni denklemin oluşmasına destek oldu. Aynı zaman zarfında, batıya yönelik şevkin ve sürüklenmenin harareti, tamamen soğumasa da periyodik olarak azalmaya başladı. Zira AB üyeliği hala Türkiye’nin stratejik hedefini temsil ediyor.

Türk vicdanındaki kökleri derin İslam kültürü ile Mustafa Kemal Atatürk’ün derinleştirmeye çalıştığı laik, Batılı kültür arasındaki denklem, Türkiye’nin bulunduğu bölge içindeki güç dengesi için de önemli. Fakat Atatürk’ün girişimi sadece büyük kentlerde orta ve büyük burjuvazi sınıflarda başarılı oldu. Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğini yaptığı AKP’nin yükselişi ise, Anadolu’daki taşra ve fakir kentlerdekilere itibarlarının verilmesi olarak görüldü. Ilımlı, demokratik, İslami bir görünüme sahip AKP hükümetiyle birlikte güzel, Osmanlı tarzı Türk minareleri günde beş defa ezanla yankılanıyor, içki yasak değil, gece kulüpleri kapatılmıyor, kadınlara başörtü dayatılmıyor, Ermeni ve Yahudi gayrimüslimlere baskı uygulanmıyor.

Fakat gerçekten de Arapların dikkatini çeken husus, Türkiye’de laikler ile İslamcılar arasındaki rekabet ve çekişmenin demokratik, barışçıl idaresi ve her tarafın sorunlarda parlamentoya, yüksek mahkemeye veya direkt seçmene başvurması.

Laik-Kemalistlere, bu demokratik ve barışçıl çekişmede önderlik eden, ordu ve sivil bürokrasi tarafından da desteklenen CHP. İslamcılara ise, kamuoyunun çoğunluğunun ve AB’nin destek verdiği, yüzde 47 gibi parlamenter çoğunla sahip AKP önderlik ediyor.

AB’DE LAİKLİK YASA GÜCÜYLE DAYATILMADI
AKP’nin üniversite öğrencilerinin ve genel olarak kamu sektöründeki kadınların ‘başörtü savaşını’ ve bu krizi idaresi ise şaşırtıcı. AKP başörtüsünü dayatmayan anayasal ve hukuki bir düzenleme çıkararak, sadece başörtü yasağını kaldırdı. AB ise, Türk vatandaşların seçim özgürlüğü ilkesinin yanında yer aldı ve birkaç ay önce çıkan anayasal düzenlemeyi iptal eden Anayasa Mahkemesi’nin kararına yönelik tutumunu gizlemedi. Yine AB, Türk başsavcısının Anayasa Mahkemesi’nden, son iki parlamento seçiminde çoğunluğu kazanan AKP’nin laiklik ilkelerini ortadan kaldırdığı iddiasıyla kapatılması yönünde karar çıkarması talebini garipsedi.

AB ülkelerinin tamamı laik olmasına rağmen, bu laiklik devlet veya yasa gücüyle dayatılmadı. Aksine vatandaşların çoğunluğunun özgür iradesiyle laiklik alındı. Ayrıca Avrupa laikliği tıpkı İtalya, Almanya, Hollanda ve Norveç’te seçim sandıklarıyla iktidara gelen Hıristiyan Demokrat partiler gibi dini eğilimlere sahip partilerin kurmasını yasaklamadı.

Türkiye’deki siyasi ve kültürel çekişmenin demokratik idaresi, siyasi olgunluğun ve kendisine yönelik uluslararası kabulün göstergesi. Bu yüzden Beyrut’taki Arap Birliği Araştırmaları Merkezi ve İstanbul Üniversitesi Küresel Araştırmalar Merkezi Türk-Arap diyaloğu başlatıyor. Araplar ile Türkler arasındaki tarihi uzlaşıya hazırlık yapılıyor. İzlenmesi, ilgi gösterilmesi ve destek verilmesi için uygun bir girişim.

*Katar gazetesi El Raye, 28 Haziran 2008, Mısırlı yazar, Arapçadan çeviri: Halil Çelik