‘Umut ölmüyor’

Oral Çalışlar, “Sıfır Noktası” adlı köşesinde Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan ve Yusuf Aslan’ın 36. ölüm yıldönümlerinde 68 kuşağına olan ilginin giderek yaygınlaşmasının nedenlerini de irdeledi. Çalışlar’ın yazısının tam metni şöyle:


DENİZ’LERİ ANARKEN...
1968 olaylarının üzerinden 40 yıl geçti. Dünyada ve Türkiye’de 68 olayları anılıyor, değerlendiriliyor. Türkiye 68’inin tartışmasız önderi Deniz Gezmiş, birlikte mücadele ettiği arkadaşları Hüseyin İnan ve Yusuf Aslan’ la birlikte 6 Mayıs 1972 sabahı bundan tam 36 yıl önce idam edilmişlerdi.

Bu idam kararı, bir intikam kararıydı. Bütün bizim kuşaktan Deniz’leri idam ederek intikam almışlardı. Deniz’ler, idamlarının 36. yılında Türkiye’de ve dünyanın birçok yerinde anılıyorlar. Aradan 40 sene geçtikten sonra 68 kuşağının devrimcileri toplumun yeniden ilgi odağı haline geliyorlar.

Bu kadar uzun bir aradan sonra o döneme ilişkin kitaplar baskı üstüne baskı yapıyor, 68 kuşağına olan ilgi giderek yaygınlaşıyor. Katıldığım toplantılarda, mail adresime gelen mektuplarda o dönemin gençlerine ilişkin yoğun sorularla karşılaşıyorum.

Bir süredir “Bu ilginin nedeni” ni anlamaya çalışıyorum. Bunca aradan sonra yıllarca toplumun bir kesimi tarafından “hain”, “bölücü” diye tanımlanan bu kuşağın öncüleri, şimdi neden geçmişe göre daha geniş kesimlerin sempatisini topluyor diye düşünüyorum.

***

1968’in 40. yılı yani bir önemli yıldönümü. Bu nedenle Türkiye’nin ve dünyanın dört bir yanında bu konu tartışılıyor. İkinci neden 68 kuşağı, bugün 60’lı yaşlarda. Birçok yerde yönetici ve etkili konumdalar. Bu etkili insanlar kendi yaşadıkları bu tarihi olayları aradan uzun bir zaman geçtikten sonra değerlendirmek ve anlamlandırmak istiyorlar.

Üçüncü neden ” Hatırla Sevgili ” dizisi tam da bu günlere denk geldiği için bir hafıza tazelenmesine yol açtı. O günlere ilişkin hiçbir bilgisi olmayan genç kuşak, bu isyancı kuşağın yaşadıklarını merak etmeye başladı.

Dördüncü belki de en önemli neden, tarihle yüzleşme vaktinin geldiği gerçeğidir. Son 30 yıl içinde Türkiye’nin siyasi coğrafyası önemli değişiklikler yaşadı. Kürtler kimlik talebiyle ortaya çıktılar ve çok ağır bedeller ödediler. Aleviler ilk kez kendilerine dayatılan “yoksunuz” baskısına karşı ciddi bir direniş içine girdiler. İslami kesim de ülkemizdeki siyasi hayat içinde etkinliklerini arttırdı. Azınlıklar ilk kez seslerini çıkarmaya başladılar.

Bütün bu kesimler, yakın tarihte haksızlığa uğramış bu gençlerle değişik bir şekilde ilgilenmeye başladılar. Onları kendi deneyimleri ışığında yeni baştan değerlendirdiler. “Biz bu çocuklara haksızlık etmişiz, onlar bir ideal uğruna canlarını vermişler” diye düşünenlerin sayısı arttı.

***

Deniz’lerin idamı üzerine bu köşede çok şeyler yazdım, söyledim. Ancak, şurası bir gerçek ki aradan 36 yıl geçtiği halde Deniz’ler başta olmak üzere o dönemde öldürülen, yok edilen arkadaşlarımız unutulmuyor. Onlara yapılan acımasız uygulama şimdi yeniden masaya yatırılıyor.

Biz istiyoruz ki, bu ülkede yakın tarihimizle gerçekçi bir yüzleşme yaşansın. Bu yüzleşme yaşanmadan doğru dürüst bir yol alamayacağımızı kabul edelim. Deniz’lerin idamını devletin bir hata olarak kabul edip açıklaması gerekiyor. Yakın tarihimizin aklanması açısından bu hatanın resmen kabul edilmesi şart.

Ne yazık ki ülkemizde darbeciler, idamcılar hâlâ itibarlı durumdalar. Deniz’leri astıran savcılardan birisi bir TV programında “Onları asmakta haklıydık” diye bağırabiliyor. Onu bu sistem milletvekili yaptı.

***

Deniz’lerin yaptıkları tartışılabilir. Bugün baktığımız zaman onların çaresiz isyanları umutsuz bir çığlık olarak kabul edilebilir.

Onlar, bütün eksiklerine rağmen bir umudu ve idealizmi temsil ediyorlardı. Onları öldürerek umutları öldürmek istediler. Umut ölmüyor.

Onları umutla anmaya devam edeceğiz...

***

Deniz’lerin idamının yıldönümünde değişik etkinlikler yapılıyor. Bugün Ankara’da “Darbe Karşıtı Platform” demokrasi güçleriyle birlikte Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan ve Yusuf Aslan’ı Ankara Karşıyaka Mezarlığı’ndaki mezarları başında anıyor. Karşıyaka Mezarlığı 2 Nolu Kapı’daki anma saat 11.30’da başlıyor, 12.30’a kadar sürüyor. Akşam ODTÜ Mezunları Derneği Vişnelik Tesisleri’nde saat 19.00’da Moğollar, Ali Asker ve bazı sanatçıların katıldığı bir konser düzenleniyor.

Mersin’deki 68’liler ise, anma etkinliğini 11 Mayıs Pazar günü gerçekleştiriyor. Gün boyu sürecek etkinlikte Mersin 68’liler Başkanı Selçuk Polat, Ertuğrul Kürkçü, Celal Doğan, Eşber Yağmurdereli, Emine Ayna ve Fahri Aral da birer konuşma yapacaklar.

Foto Galeri: İdam edildiler ama unutulmadılar



Deniz Gezmiş ve arkadaşları anıldı