NTV’ye bilgi veren Avrupa Konseyi kaynakları, kriterlerin hazırlanışında, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi dışında, komünist rejimden çıkan Orta ve Doğu Avrupa ülkelerindeki siyasi durum ve 1990’lı yıllarda Türkiye’den Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi gündemine taşınan parti kapatma davalarının göz önünde bulundurulduğunu söylüyorlar.
İşte, Türkiye’nin de uymakla yükümlü olduğu, “Avrupa siyasi parti kapatma” kriterleri :
Her türlü olası yasaklama ya da feshedilme kararı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’yle uyumlu olmalı.
Yasaklama ya da feshedilme kararı, siyasi partilerin şiddeti savunmaları veya şiddeti anayasal düzeni devirme amacıyla bir yöntem olarak kullanmaları durumunda öngörülmeli. Bir siyasi partinin Anayasa’yı barışçıl metodlarla reforme etme arzusu, kapatılması veya feshedilmesini meşru kılmamalı.Yasaklama veya feshetme kararı ancak demokratik bir toplumda gerekliyse ve söz konusu siyasi partinin demokrasi ve temel özgürlükleri tehdit ettiğine dair somut kanıtlar mevcutsa öngörülebilir. Politik programında şiddeti savunan ya da mevcut anayasal düzeni silahlı mücadele, terör veya yasadışı faaliyetlerle örgütlenerek değiştirme hedefi güden partiler bu kapsama girer.Ancak anayasal düzeni yasal yöntemlerle barışçıl biçimde değiştirme hedefi güden bir siyasi parti, düşünce özgürlüğü ilkesi nedeniyle yasaklanamaz ve kapatılamaz. Sadece mevcut düzene karşı çıkmak liberal ve demokratik bir devlette cezalandırılamaz.
Bir siyasi parti, partisinden izin almadan beyanda bulunan üyelerinin davranışlarından sorumlu tutulamaz. Parti hakkında bu nedenle işlem yapılacaksa sorumlunun parti onanıyla hareket ettiği kanıtlanmalı. Aksi halde beyanlarının sorumluluğu kişiye aittir.
Hükümetler veya devletin diğer yetkili organları, bir siyasi partinin kapatılması veya feshedilmesini istemeden önce, partinin demokratik ve hür politik düzen için gerçek anlamda bir tehdit oluşturup oluşturmadığını göstermeleri gerekir. Aynı organlar, kapatma verya fehsetme kadar radikal olmayan diğer önlemlerin (para cezası, idari ceza veya bazı parti üyelerinin adalet önünde hesap vermesi gibi) söz konusu tehdidi engelleyip engellemeyeceğini de düşünmelidir.
Siyasi partileri yasaklamak veya feshetmek için alınacak yasal önlemler, partinin sadece üyelerinin değil, kendisinin de anayasal olmayan yöntemler kullanarak politik hedefler güttüğünü kanıtlamalı. Alınacak yasal önlemler istisnai ve orantılı olmalı.
Siyasi partilerin yasaklanması veya feshedilmesi Anayasa Mahkemesi ya da dengi bir hukuksal organa ait olmalı. Bu süreç adil yargı, açıklık ve her türlü hukuksal güvence çerçevesinde gerçekleşmeli.
