Sigara uyarıları, tıp öğrencilerini bile etkilemedi

TÜ Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi, Temiz Nefes Sigarasız Yaşam Derneği ve Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Çalışma Grubu Başkanı Doç. Dr. Celal Karlıkaya, başta sigara olmak üzere tütün ürünlerinin kullanılmasının pek çok öldürücü hastalığa yol açtığını anımsattı.

Türkiye’de her yıl 100 bin kişinin sigaradan hayatını kaybederken, bu sayının 2030 yılına kadar 240 bin kişiye yükseleceğinin tahmin edildiğini ifade eden Karlıkaya, tütün tüketiminin getirdiği zararlarla mücadelede halkı bilgilendirme ve bilinçlendirmenin çok önemli olduğunun birçok bilimsel çalışmayla kanıtlandığını söyledi.

Sigara paketlerinin üzerindeki uyarı yazılarının etkisini ortaya çıkarmak için TÜ Tıp Fakültesi öğrencilerine bir anket uygulandığını belirten Karlıkaya, şunları kaydetti:
“Tıp fakültesi öğrencileri 1. sınıftan son sınıfa kadar sürekli sigaranın insan sağlığına zararları ve sigara içmemenin sağlığa yararları konusunda bilgilendirilmekte ve bu konuda birçok zorunlu dersler almaktadırlar. Bu kişiler aynı zamanda toplumda en yüksek oranda eğitime açık kesimlerden birisidir. Sigara yazılarının bu kesime ne kadar etki edip etmediğini ölçmekle bu uyarı yazılarının belki de en fazla etki edebileceği oranları ölçmek söz konusudur. Diğer bir deyişle tıp öğrencileri uyarıcı yazılardan bu kadar az etkileniyorsa diğer kişiler hiç etkilenmeyecektir.”

Tıp fakültesinde okuyan tüm öğrencileri kapsayan çalışmada toplam 758 öğrenciyle yüzyüze anket yapıldığını ifade eden Karlıkaya, bu öğrencilerden 196’sının (yüzde 26) halen sigara içtiklerini bildirdiğini söyledi.

EN AZ VE EN FAZLA ETKİLEYİCİ YAZILAR
Karlıkaya, sigara içen öğrencilerle yapılan anket sonuçlarına göre, en az etkileyici yazıların “Tütün içmek öldürür”, “Sigara içenler genç yaşta ölür” ve “Sağlık kuruluşları sigarayı bırakmada size yardımcı olabilir” yazılarının olduğunu bildirdi.

Karlıkaya, en fazla etkileyici olanların ise “Çocukları koruyun: Dumanınızı onlara solutmayın”, “Sigara içmek cildin erken yaşlanmasına neden olur”, “Sigara içmek ölümcül akciğer kanserine neden olur” ve “Sigara içmek ağrılı ve yavaş bir ölüme neden olabilir” yazıları olduğunu kaydetti.

Karlıkaya, bu bulguların, mevcut yazılardaki bilgileri en yüksek oranda algılayabilecek kişilerden tıp fakültesi öğrencilerini bile yeterli etki oluşturmadığını gösterdiğini belirtti.

YAZILARININ DİKKAT ÇEKİCİ HALE GETİRİLMESİ
Kanada’nın paket üzerine uyarıcı yazı konulmasını ilk uygulayan ülkelerden biri olduğunu ifade eden Karlıkaya, Türkiye’de sigara paketleri üzerindeki uyarı yazılarının daha çarpıcı hale getirilmesi gerektiğini bildirdi.

Uyarı yazılarının resimlerle birlikte olmasının bırakmayı sağlama ve başlamayı önleme açısından 60 kat daha etkili bulunduğunu kaydeden Karlıkaya, uyarı yazılarının paket yüzeyinin yüzde 60’ını kaplamasının da marka tanıma süresini uzattığını ve marka imajını sarstığını ifade etti.

Uyarı yazısının boyutunun iki kat arttırılmasının etkiyi 3,5 kat arttırdığını anlatan Karlıkaya, daha büyük resimlerin küçük resimlere, renkli resimlerin de siyah beyazlara göre daha etkili olduğunu bildirdi.

Gençlerin yüzde 80’i, erişkinlerin de 3’te 2’sinin resimli uyarıları daha dikkat çekici bulduğunu vurgulayan Karlıkaya, “Uyarı yazılarını, sigara içenlerin yüzde 50’si günde en az bir kez okuduklarını belirtmişlerdir” dedi.

Karlıkaya, uyarı yazılarının kararsız içiciler grubunda özellikle etkili olduğunun belirlendiğini de söyledi.
UYARI YAZILARINDAN ETKİNLENME ORANLARI
Türkiye’de sigara paketleri üzerine yazılan 16 uyarı yazısı hakkındaki görüşleri sorulan sigara içicisi 196 öğrencinin, bu yazılardan etkilenmeme oranları ise şöyle:
“Yasal uyarı: Sağlığa zararlıdır” yüzde 82.
“Tütün içmek öldürür” yüzde 72.
“Tütün içmek size ve çevrenizdekilere ciddi zararlar verir” yüzde 65.
“Sigara içenler genç yaşta ölür” yüzde 64.
“Sigara içmek damarları tıkar, kalp krizine ve felçlere neden olur” yüzde 58.
“Sigara içmek ölümcül akciğer kanserine neden olur” yüzde 54.
“Hamile iken sigara içmek bebeğe zarar verir” yüzde 55.
“Çocukları koruyun: Dumanınızı onlara solutmayın” yüzde 44.
“Sağlık kuruluşları sigarayı bırakmada size yardımcı olabilir” yüzde 72.
“Sigara içmek yüksek derecede bağımlılık yapar, başlamayın” yüzde 66.
“Sigarayı bırakmak ölümcül kalp ve akciğer hastalıkları riskini azaltır” yüzde 55.
“Sigara içmek ağrılı ve yavaş bir ölüme neden olabilir” yüzde 54.
“Sigara içmek kan akışını yavaşlatır ve cinsel iktidarsızlığa neden olur” yüzde 58.
“Sigara içmek cildin erken yaşlanmasına neden olur” yüzde 51.
“Sigara içmek spermlere zarar vererek doğurganlığı azaltır” yüzde 57.
“Sigara dumanında benzen, nitrosamine, formaldehit ve hidrojensiyanit gibi kanser yapıcı maddeler bulunur” yüzde 57.