Ahmet Yeşiltepe: NTV'ye Sorun'dan iyi günler. Bugün programımızda Lpg'li araçlara ilişkin merak ettiğiniz sorulara yanıt arayacağız. Lpg'li araçlar yaşanan son patlamalarla yeniden gündeme oturdu. 5 ay önce de benzer patlamalar nedeniyle aynı sorun devlet tarafından mercek altına alınmış ve çeşitli kamu kurumları tarafından araştırma başlatılmıştı ama şimdi, yeniden aynı yerdeyiz 5 ay geçmesine rağmen Lpg'li araçların yolaçtığı kazalar devam ediyor. Geçmişteki olaylardan ders çıkarmak bir yana, bu konuda araştırma ve denetim hangi düzeyde, bunlardan kamuoyunun bilgisi dahi yok. O halde sizler yine soracaksınız ve biz yine uzman konuklarımızla bu sorulara yanıt aramaya devam edeceğiz. NTV'ye Sorun'un bugünkü konukları, Ankara stüdyomuzdan yayına katılıyorlar. Makine Mühendisleri Odası Genel Sekreteri Ali Ekber Çakar ve Kimya Mühendisleri Odası Başkanı Ereli Özbozkurt programımızın konukları. Her ikisine de katılımlarından ötürü teşekkür ediyoruz. Şimdi, hemen, bu konuda merak ettiğiniz soruları bize ulaştırabileceğiniz telefon numaralarımızı hatırlatmak istiyorum. Telefon numaramız 0 212 335 40 35, turkcell ve hazırkart sahipleri de acıkhat yazıp boşluk bıraktıktan sonra soru ya da görüşlerini yazıp 7710’a kısa mesaj gönderebilirler ya da isterseniz 0 533 279 90 11 numaralı hattımıza da kısa mesaj gönderebilir veya internet üzerinden www.ntvmsnbc.com adresinden bize ulaşıp soru, görüş ve önerilerinizi bize aktarabilirsiniz. Evet sorularınız için daha doğrusu bize ilettiğiniz soruları uzman konuklarımıza sormak üzere Ankara stüdyomuza dönüyorum. Sayın Ali Ekber Çakar ve sayın Ereli Özbozkurt programıza hoşgeldiniz. Ali Ekber beyle başlayalım isterseniz. Hakkı Beyaz bir izleyicimiz şöyle bir soru yöneltmiş elektronik posta vasıtasıyla.

Hakkı Beyaz (Memur): Ülkemizde trafikte bulunan Lpg'li araç sayısı nedir, bunların kaç tanesi gerekli güvenlik kontrolünden geçirildi?

Ali Ekber Çakar: İyi günler diliyorum. Bugün Türkiye’de 10 milyonun üzerinde motorlu araç var. Bunların 5 buçuk 6 milyona yakını benzinli araç olarak tanımlarsak ve bugün çok kesin olmamakla birlikte elimizde 1 buçuk milyonun üzerinde Lpg’ye dönüşmüş olan araçları eğer tanımlarsak ve değerlendirirsek, bunların içerisinde 2003 yılında 169.000 araç, 2004 yılında 211.000 araç ve 2005 yılının ilk ayında da toplam 326.000 araç şu anda makine mühendisleri odasının değişik 160 noktasındaki denetim ve kontrol noktalarından geçerek şu anda da standartlara uygun dönüşmüş ve şu anda da trafikte de seyretmektedir.

Ahmet Yeşiltepe: Efendim şimdi sıradaki sorumuzu bir izleyicimiz yöneltecek kendisi size dinleyelim hep birlikte.

Cenger Dilemek (Taksici): Bu Lpg olayı sadece Türkiye'de mi var bu olay yoksa başka ülkelerde de var mı?

Ahmet Yeşiltepe: Ereli bey ilk önce sizden başlayalım dilerseniz. Kimya mühendisleri odası başkanı olarak siz dünyada bunun örneklerini hiç biliyor musunuz, Lpg’li araç var mı dünyanın değişik ülkelerinde kullanılan?

Ereli Özbozkurt: Bildiğim kadarıyla Lpg’li bunu ben daha çok sıvılaştırılmış petrol gazı ile çalışan araçların dünyada kullanıldığını biliyoruz. Türkiye’de yaygınlaşmış olan bir kullanımı var ama dışarıdaki sayısını ne kadar olduğunu, hangi ülkelerde kullanıldığını tam olarak söyleyebilecek durumda değilim.

Ahmet Yeşiltepe: Ali Ekber bey ne düşünüyor bu konuda?

Ali Ekber Çakar: 1930’lu yıllarda özellikle otomotiv üreticileri, petrole alternatif olarak, alternatif enerji kaynakları diye tanımladığımız Lpg ve Cng diye tanımladığımız doğalgaz yani sıvılaştırılmış petrol gazı ve sıkıştırılmış petrol gazı diye tanımladığımız Lpg ve Cng’ye dönüşüme yönelik olarak bir çok çalışmalar devam etmekte. Dünyanın pekçok ülkesinde örneğin başta İtalya olmak üzere Hollanda, Fransa, Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Danimarka, Çin, Sovyetler Birliği ve Türki devletler, bizim balkan ülkeleri ve Afrika’nın pekçok ülkelerinde dünyanın yani pekçok ülkesinde bugün alternatif enerji kaynağı diye tanımladığımız ve özellikle de Lpg’ye dönüşmüş olan pekçok aracın olduğunu biliyoruz. Örneğin İtalya’da 1 buçuk milyona yakın araç Lpg ve doğalgaza dönüşmüş durumda. Yine Hollanda’da ağırlıklı olarak özellikle toplu taşıma araçları başta olmak üzere birçok aracın doğalgaza ve Lpg’ye dönüşmüş olduğunu biliyoruz. Yine İngiltere’de özellikle yazılı görsel basına çok yansıdı. Kraliçenin de aracı başta olmak üzere Lpg’ye dönüşmüş olan araçların olduğunu yani çok yaygın bir şekilde kullanılıyor. Bizim ülkemizde de özellikle 1990’lı yıllardan itibaren bu petrol kaynaklarındaki azalışın ötesinde özellikle ekonomik olmaması yani pahalı olması nedeniyle birçok arayışların başladığını biliyoruz ve buna bağlı olarakta 1995 yılında da sanayi ticaret bakanlığının araç imal ...montajı yönetmeliğine bir bent eklemek suretiyle yasa dışı diye tanımladığımız gayri resmi olarak insanların kullandıkları Lpg araç dönüşümü yasal hale dönüştürüldü. Bizim ülkemizde de 1995 yılından beri özellikle yasal olarak dönüşümleri devam etmektedir.

Ahmet Yeşiltepe: Evet efendim. Şimdi Lpg’li araçların denetimine ilişkin sırada bir soru var. izleyicimizin yine kendisi sorusunu yöneltecek size.

Şenol Çamcı (Serbest Meslek): Lpg'li araçların denetemi neye dayalı? Birçok tamirci bunu kendisi yapabiliyor, fakat ruhsatına işlenmiyor. Bunlar ne gibi şeylere bağlı? Bunda kıstas nedir?

Ahmet Yeşiltepe: Sayın Çakar sizle devam edelim.

Ali Ekber Çakar: Evet şimdi yıllardan beri 1995 yılından beri şöyle bir genel olarak panorama çizdiğimizde gayriresmi olarak birçok insanın özellikle merdivenaltı diye tanımladığımız alanlarda, araç dönüşümleri yaptığını ve ticari bir açıdan baktıklarını ve özellikle de standart dışı .. kullandıklarını, standartlara uygun olmayan malzemeler kullanmakla birlikte yine standartlara uygun dönüşüm yeri olmayan yani fiziki mekanlarının uygun olmayan yerlerde bu dönüşümlerin yapıldığını biliyoruz. Biraz önce dediğim rakamlardan da dikkat ederseniz ülkemizde 1 buçuk milyonun üzerinde araç dönüşmüş olmasına rağmen ve bugün halen sayıları itibariyle topladığınız zaman 600-700 bin civarında eğer bir araç denetim noktalarından geçerek ruhsatlarına işletmişse ve bunun dışındaki kalan araç sayısı eğer bugün ruhsatlarına işletmemiş ve halen trafikte seyrediyorsa bunun anlamı şudur; bunun anlamı birçok aracın denetimsiz bir şekilde kurallara uygun olmayan malzeme kullandıkları ve kurallara uygun dönüşüm yapılmayan yerlerde araç dönüştürdüklerinin bir ifadesi olarak önümüze çıkıyor. Buna bağlı olarak biz gerek makine mühendisleri odası, gerek sanayi ticaret bakanlığı ve gerekse Türk standartları enstitüsü ki bu kurumlara teşekkür etmek lazım. Şu anda üçlü bir koordinasyon ve iyi bir işbirliği söz konusu bu üç kurum arasında. Karşılıklı bu işbirliği çerçevesinde burada bir parantez açarak bir teşekkürü de özellikle basın kuruluşlarına yapmak lazım. Çünkü haber kirliliğin ötesinde gerçekten konuyu önemini ön plana çıkararak şu anda bizim ülkemizde bu denetimlerin olması ve sıklaştırılması noktasında önemli görev üstlenmişlerdir. O anlamda teşekkür etmek istiyorum. Buradan hareket ederek bu üç kurumun işbirliği çerçevesinde şu anda makina mühendisleri odası olarak biz Türkiye’nin 160 noktasında mesleki denetim diye tanımladığımız periyodik ve kontrol noktalarımız vardır. Biz dönüşmüş olan bir aracı yani standartlara uygun olarak dönüşüm yetkisi almış, fiziki koşulları ve mekanları bu dönüşmeye uygun olan, yine makina mühendisleri odası tarafından eğitilmiş sertifikalandırmış ve belgelendirmiş bir makine mühendisinin zorunlu olarak istihdamını öngören serbest mühendislik müşavirlik hizmetlerini yürüten bu yerlerde araç dönüşümlerini rahatlıkla yaptırabilirler ama maalesef bizim ülkemizde merdiven altı diye tanımladığımız biraz önce ifade ettim. Birçok insan kurallarını bilmediği halde, gazın niteliklerini bilmediği halde kullandığı kitlerin standartlarını bilmediği halde aracın spesifik özelliklerini ve teknik özelliklerini bilmediği halde önüne gelen her araçta istedikleri şekilde malzemeyi kullanmak suretiye şu anda piyasada birçok dönüşmüş araçlar ve bunlar amiyane tabirle ve halk tabiriyle bir bomba olarak ortalıkta dolaşmakta. Zaten son zamanlarda dikkat ederseniz meydana gelen bu patlamalar daha doğrusu can ve mal güvenliğini tehdit eden noktalardaki olumsuzlara baktığımız zaman o araçların pekçoğunun da şu anda bizim denetim ve kontrol noktalardan geçmeyen, kontrol edilmeyen ve araçlarına ruhsatlarına işletilmemiş, dönüşüm yapmış olan araçlar olduğunu görüyoruz. Biz makine mühendisleri odası olarak özellikle 11 Nisan’dan sonra Türkiye’nin dört bir yanında özellikle konunun direk muhatabı olan sürücelerle ilgili olarak bizim şunu gösterebilirsek, bilinçli kullanım ve güvenli yaşam diye tanımladığımız bir el kitapçıklarımız var. Biz 500.000 civarında Türkiye genelinde bunları şu anda bütün denetim ve kontrol noktalarımızda araç sahiplerine bunları ücretsiz olarak dağıtıyoruz. Bir Lpg’ye dönüşmüş olan bir aracı nasıl kullanması gerektiğini, nelere dikkat etmesi gerektiğini özellikle halkı bilinçlendirme noktasında yardımcı oluyoruz.

Ahmet Yeşiltepe: Tamam o halde sayın Çakar. Beni duyabiliyor musunuz efendim.

Ali Ekber Çakar: Tabi evet.

Ahmet Yeşiltepe: Bir problem yok di mi? Şu anda sesim gayet iyi geliyor.

Ali Ekber Çakar: Yok

Ahmet Yeşiltepe: Sayın Çakar az önce de şuna müdahele etmek istedim. Siz görevinizi başarıyla hakkınızla yerinize getirmişsiniz. Burada denetim problemi var diyorsunuz. Denetimi sağlayan, denetimi yapması gereken kurumların bu görevi yerine hakkaniyetle, hakkıyla yerine getirmediği görüşündesiniz, doğru mu?

Ali Ekber Çakar: Şimdi şöyle belki şöyle söylemem daha doğru olur. Şimdi biliyorsunuz trafikte seyreden araçların kontrollerini ve denetimlerini trafik polislerimiz yani emniyet genel müdürlüğümüz yapıyor. Yine aynı şekilde standartlara uygun olarak dönüşüm yetkisini sanayi ticaret bakanlığı Türk standartlarının ölçüsüyle birlikte esas olarak yerel yönetimlerimiz veriyor. Yani ....veriyor, burada bu dönüşümü yapabilirsiniz, burada bu ticari faaliyeti yürütebilirsiniz diye. Öbür tarafta gene hijyenik olarak sağlıkla uygun olunmayan bir dönüşüm yeri varsa yine sağlık bakanlığının birimleri devrede gibi birçok kurumumuzun işlevi var burada. Şimdi eğer bu standartlara uygun olarak dönüşüm yapılmıyorsa bu işyerlerinde, bu işyerlerinin denetlenmesi mutlaka gerekiyor. Yani başta sanayi ticaret bakanlığımız olmak üzere, yerel yönetimlerimiz olmak üzere, yani içişleri bakanlığımız olmak üzere bu dönüşüm yetkisine sahip olmayan yerlerde dönüşüm yapan bu işyerlerinin faaliyetlerden men edilmesi lazım, ticari faaliyetinin men edilmesi lazım bir kere bunu önlememiz lazım. İkincisi yine trafikte seyreden araçların mutlaka denetimlerini yapmamız lazım. Nasıl bir aracı kontrol edebiliyorsak yani bu araç işte muayenesini yaptırmış mı, muayenesini geçirmiş mi geçirmemiş mi nasıl denetimler söz konusuysa bu konuyla ilgili olarak denetimler yapılacak ki özellikle son zamanlarda bu basındaki bir arkadaşımızın vefatıyla birlikte çok yoğun bir şekilde emniyet güçlerimiz burada teşekkür etmek lazım. çok yoğun bir çaba harcadılar. Yapılan sıkı denetimler sonucu birçok insan ruhsatsız olan bu araçlarını kontrol noktalarına getirerek düzgün bir şekilde son anda ruhsatlarına işletmiş durumda. Bu denetimlerin sıklaştırılması lazım diye düşünüyorum.

Ahmet Yeşiltepe: Peki teşekkür ederim. Şimdi sıradaki sorumuz aslında ikinize de iki uzmanımıza da yönelteceğiz. İlk önce Lpg adı verilen gazın muhteviyatı, içeriğine ilişkin bölüm hakkında sayın Özbozkurt’tan bilgi almak istiyoruz. Türker Özbay isimli bir izleyicimiz sormuş;

Türker Özbay (Öğrenci): Araçlarda kullanılan Lpg, nasıl bir sistem? Bunun gazı nereden geliyor, nasıl bir işleme tabi tutuluyor? Likit petrol gazının yüzde yüz güvenli kullanımı mümkün mü?

Ereli Özbozkurt: Efendim bu soru için gerçekten teşekkür ediyorum. Aslında bu Lpg dediğimiz gaz, sizin de ifade ettiğiniz gibi sıvılaştırılmış bir gazdır. Normalde propan ve butan gazlarının karışımı olarak kullanılan gazımız sıvılaştırılmış petrol gazımız propan ve butan’ın karışımlarından oluşmuş bir bileşimdir. Yüzde 70, yüzde 30 oranında teknik olarak karıştırılmıştır. Bunlar eksi 18 derecede kaynayıp buharlaşabilen bir karışımdır ama normal koşullarda arabalarda ve tanklarda saklanma şekli basınç altında sıvı halde tutulurlar ve taşınırlar. Kullanım sırasında gazlaşması sağlanır, gaz halinde yakıt olarak kullanılabilir duruma gelirler. Şimdi burada esas olan konu şu; patlayıcı, parlayıcı, yanıcı maddelerle çalışırken bunların gereklerini yerine getirmek, bunlara uygun olarak çalışmak gerekir. Mekanik sistemler düzgün yapılmalı, düzgün ve sağlam yapılmalı ama bu mekanik sistemler içinde sevk edilen, kullanılan malzemenin nitelikleri, ne tür tehlikeler taşıdığı çok ayrıntılı bir şekilde de bilinmelidir. Bugün bir dinamit dahi ne kadar tehlikeli, nitrogliserin taşınabiliyor, aktarılabiliyor, kullanılabiliyor. Malzeme ne kadar tehlikeli olursa olsun, onun tehlikeleri ve önlemleri gerekli şekilde bilinir ve alınırsa o malzemeden herhangi bir tehlike ortaya çıkmayabilir, risk çok azaltılabilir. Burada sorun olaya mekanik açıdan yaklaşmaktan çok malzemenin niteliği açısından yaklaşmakta düğümlenmektedir. Bizim son olarak Gaziantep’te karayolunda maalesef çok sayıda cana mal olan sıvılaştırılmış petrol gazı tankerinin infilaki olayı da bu tankerde sürüş nedeniyle sürücünün veya çevresindekilerin taşıdıkları maddenin niteliğini tam kavrayamamış olmalarından kaynaklanmıştır. Bizim artık bu cehaletle ödeyeceğimiz bedelleri ödemememiz gerekir. Bunları kolaylıkla engellenebilir, önlenebilir. Biz bunlar üzerinde ciddiyetle durmalıyız. Bütün sıvılaştırılmış petrol gazıyla ilişkili olan kesimler bu olayın ciddiyetini kavramıştır ama eksik olan tarafı bu maddenin kimyasal bir madde olduğu, tehlikeli bir madde olduğu, hangi koşullarda nasıl ve ne şekilde davranacağının tam olarak bilinmemesinden kaynaklanmaktadır. Ben araçların kontrolu, fenni muayenesi kadar, araç şöförlerinin Lpg’li araç şöförlerinin Lpg konusunda sıvılaştırılmış petrol gaz konusundaki bilgilerinin de denetlenmesini istiyorum. Ancak üstünde oturdukları bagajında taşıdıkları Lpg tankının ne gibi bir barut fıçısı olduğunu bilirse onun gereklerine uygun olarak davranabilir diye düşünüyorum. Benim görüşüm böyle. Biz kimya mühendisleri odası olarak bu konuda şöförlerimizi ve ilgilelerimizi eğitecek çalışmalar yapıyoruz ve eğitim programları uyguluyoruz. Ancak katılım sayısı Türkiye çapında oldukça düşük. Bunun yaygınlaştırılması konusunda sizlerinde diğer meslek örgütlerinin katkısını bekliyoruz.

Ahmet Yeşiltepe: Peki efendim teşekkür ederim. Sayın Çakar sizde likit petrol gazının yüzde 100 güvenli kullanımının mümkün olduğunu savunuyor musunuz? Aslında sorunun içeriğinde biraz da gaz nereden geliyor, nasıl bir işleme tabi tutuluyor şeklinde bir soru var. Çok ana hatlarıyla ve kısaca çok ana hatlarıyla alabilir miyiz?

Ali Ekber Çakar: Ahmet bey sizin aracılığınızla bütün Türkiye’de konunun muhatabı olan kişilere bir çağrıda bulunmak istiyorum. Bir benzinli araç ne kadar güvenli ise, eğer doğru malzeme kullanıyorsanız ve doğru bir montaj yapıyorsanız, bir benzinli araç kadar hatta çok daha güvenli olduğunu söylemek istiyorum. Neden? Çok basit bir örnek vereyim. Bizim benzinli araçlarımızın depo kalınlıkları, saç kalınlığı 0.7 milimetre. Bir Lpg tankında malzemenin kalınlığı 3-4 milimetre çelikten yapılmaktadır. Bir kere çok net bir şekilde ayrıştırmayı burada yapmak durumundayız. İkincisi siz eğer doğru bir malzeme kullanıyorsanızdan kastım şu; bizim ülkemizde iki türlü malzeme kullanılmaktadır. Bunlardan bir tanesi uluslararası standartlara uygun olarak üretimi ve imalatı yapılmış ve ithal edilen yani ECR6701 regülasyonuna uygun olan malzemeler vardır. Bir de bu ECR6701 regülasyonuna uygun olarak bizim ülkemizde yerli imalatının yetkisini almış olan yani TS’li olarak üretimini yapmış olan yerli firmalarımız, yerli üreticilerimiz vardır. Şimdi bir kere vatandaşlarımız ve dönüşüm yapan firmalar bu iki kurumu antetinin amblemini taşımayan bir başka malzemeyi kullanmamak durumundalar. Bu birinci bir kere kuralımız olmazsa olmazımızdır. İkincisi yine bizim ve ilgili kurumların ortaya koyduğu bir takım emniyet kuralları vardır. bunlardan bir tanesi şudur; Lpg tankını üretiminden itibaren 10 yıl içerisinde, 10 yılı doldurduktan sonra mutlaka değiştirmek zorundasınız. Yani takılışından değil, bakın altını çiziyorum, üretiminden itibaren 10 yılı doldurduğunda mutlaka o tank değişmek durumundadır. Çünkü çekme ve vurma deneyleri buna göre yapılıyordur. Üçüncü olarak siz Lpg kitinde kullanılan malzemeleri eğer standartlara uygun olarak gerek yerli TS’li olarak, gerekse ECR6701 standartına eğer uyguluyorsanız, o malzemeleri kullanıyorsanız, burada insanın müdahelesini ikinci plana bırakan, can ve mal güvenliğini ön plana çıkaran bir takım emniyet valfleri kullanılmıştır. Bunları doğru bir şekilde montaj ederseniz, montesini yaparsanız ki bu montajını denetleyecek olan o firmada bizim tarafımızdan makine mühendisleri odası tarafından yetkilendirilmiş olan bir makine mühendisinin gözetimi ve denetimi altında yapılmak durumundadır bu montajlar. Bu malzemeleri doğru bir şekilde kullanırsanız, hiç bir sorunla karşılaşmazsınız ama buradaki sorun şu; sorun vatandaşlarımız nerede ucuz, piyasada o kadar çok kalitesiz ve standart dışı o kadar çok malmeze var ki ve dolayısıyla birinin birim fiyatı diyelim ki 100 birim ise bir başkasının birim fiyatı diyelim 50 birim ya da 60 birimdir. Vatandaş diyor ki ya 100 birim vereyim ben gideyim 50-60 birim bir para vereyim rahatlıkla kullanabilirim ne fark eder diye düşünülüyor. Halbuki çok fark eder, teknik olarak çok fak eder. Araçta teknik olarak birçok rahatsızlıklar yaratabilir. Aracın çekişinde çok düşükler meydana getirebilir. Hava kirliliği açısından büyük problemler yaratabilir iyi yanma olmadığı için ve birçok nedenden dolayı can ve mal güvenliği açısından da birçok sıkıntılarla karşılaşabilir. Bir başka temel noktalardan bir tanesi emniyet kuralı olarak. Dönüşmüş olan ve standartlara uygun olarak dönüşümünü yapmış olan ve ruhsatına işletmiş olan aracın ön ve arka camlarında sticker diye tanımladığımız çıkarmalar vardır. Bu araç Lpg ile çalışır diye. Bu sticker’ların yani bu çıkarmaların mutlaka camlarında bulunması lazım. Bunun önemi şudur; bunu bir kere bu araca örneğin ister hususi bir araç olsun, isterseniz ticari bir araç olsun oraya binecek olan insanlar bir kere orada sigara kullanmamak durumundadırlar. Herhangi bir nedenden dolayı eğer gaz kaçağı söz konusuysa havadan ağır olduğu için küçük altlara ve özellikle döşemelere, tabanlara ve kuytu yerlere süneceği için orada hiç fark edemeyeceğiniz bir durumdan dolayı bu sigarayla yaklaştığınızdan dolayı ya da herhangi bir çakmak çakmanızdan dolayı patlamalara neden olabilir. Kapalı alanlara aracınızı park etmemeniz gerekiyor. Çünkü kapalı alanlarda biraz önce tanımladığım gibi özellikle halıdan ağır olduğu için kapalı alanlar ve özellikle tabana bir çökme söz konusu olacağı için kapalı alanlara aracın park edilmemesi lazım ama maalesef bizim otoparklarımıza, gerek özellikle kapalı otoparklara baktığınız zaman oradaki güvenlik görevlileri araçta herhangi bir çıkarma söz konusu olmadığı için bu aracın Lpg ile çalışıp çalışmadığını bilemiyor. Dolayısıyla ikazlarda da bulunamıyor, uyarılarda da bulunamıyor. Bizim vatandaşımızda rastgele rahat bir şekilde kapalı garaja girebiliyor. Oradaki kaçak orada birikiyor. Aracı gelip çalıştırdığında ya da yanındaki herhangi bir araç çalıştırıldığında can ve mal güvenliğini tehdit eden olumsuzluklarla karşılaşabiliyoruz. Nitekim son zamanlarda bizim yazılı ve görsel basınımızda da bunlarla karşılaştık.

Ahmet Yeşiltepe: Evet çok teşekkür ederim sayın Çakar. Sayın Çakar ve sayın Özbozkurt sizden bir konuda yardım rica edeceğim. Çünkü çok sayıda bu konuyla ilgili kafalarda çok fazla soru işareti var ki anlaşılan çok fazla sayıda soru gelmiş. En kısa zamanda zamanı tasarruflu kullanarak bu sorulara hep birlikte yanıt vermeye çalışalım dilerseniz. Bana yardımcı olursanız çok sevinirim. Demirhan Gamsız isimli bir öğrenci izleyicimiz sormuş.

Demirhan Gamsız (Öğrenci): Neden herkes arabasına Lpg sistemi taktırıyor? Lpg, çok mu ucuz, çok mu çevre dostu, fosil yakıtlarla karşılaştırdığımızda daha mı avantajlı?

Ahmet Yeşiltepe: Sayın Özbozkurt kısaca sizden alalım cevabı.

Ereli Özbozkurt: Efendim kısaca şöyle söyleyeyim. Rafineride ham petrolün damıtılması sırasında benzinden sonra gaz yakıtlarda açığa çıkar. Doğal olarak benzin, motorin ve diğer sıvı yakıtların kullanımı yaygın bir şekilde tüketimi fazla. Fakat gaz olarak ortaya çıkan petrol bileşenlerinin kullanımı o kadar yaygın değil. Dolayısıyla bunun kullanılmasının genişletilmesi amacı var bir kere. İkincisi proses olarak çıkartılmak, üretilmek zorunda olması nedeniyle de cracking yoluyla diğer ürünlerden de gazlaştırma yoluyla elde edilebilmesi nedeniyle. Fiyatı daha düşük olabiliyor. Ancak bunun yaygınlaşmasında esas amaç biliyorsunuz Türkiye’de benzinin rafineri çıkış fiyatı da bellidir ama onun üstünde yüklü olan vergilerin oranı da bellidir. Lpg de belki bu kadar vergi yükü yoktur. Dolayısıyla avantajlı olmasının nedeni biraz da bundan kaynaklanmaktadır. Kullanım yaygınlığı ekonomik olmasından kaynaklanan bir olay.

Ahmet Yeşiltepe: Çok teşekkür ederim efendim. Evet biraz daha tempolu gidelim. Salih Kumru bir muhasebeci izleyicimizin sorusunu yöneltiyorum sayın Çakar’a;

Salih Kumru (Muhasebeci): Yol üstü kontrolleri yapan içişleri bakanlığı'na bağlı emniyet güçleri ve araçların fenni muauenesini yapan karayolları'na bağlı muayene istasyonları, Lpg'li araçları denetlerken "sızdırmazlık raporu"na, Lpg'nin ruhsata işlenip işlenmediğine bakmıyor. Son günlerde yaşanan, Lpg'li araçların neden olduğu faciaların sebebini biraz da memurların görevini baştan savma yapmalarında aramamız gerekmiyor mu?

Ali Ekber Çakar: Şimdi diğer kurumlarla ilgili olarak görevlerini ne kadar yapıp yapmadıklarını burada çok tartışmak doğru değil ama şu bir gerçek. Araç muayene istasyonlarında aracının muayene sırası gelmiş olan ve araçları muayeneye getirmiş olan insanların araçlarını muayene etmeden önce araç muayene istasyonlarındaki görevlilerin bakması gereken işlerden bir tanesi bu araç Lpg’li mi değil mi diye. Lpg’li bir araçsa bu Lpg’li bir araç daha önce gaz sızdırmazlık raporunu ilgili olan yerlerden almış mı almamış mı buna bakacak. Şayet gaz sızdırmazlık raporu yoksa bu aracın muayenesini yapmayacak. Bu temel kurallardan bir tanesidir. İlgili olan birimler uyarılmıştır. Zaman zaman bir takım sıkıntılar yaşanıyor ama bu uyarılar yapılmıştır. İkincisi yine yol üstü kontrollerinde araç ruhsatlarına bakacaklar, eğer ruhsatına işletilmemişse ve araçta Lpg’li ise bu aracın trafikten men edilmesi lazım. Başka türlü bunu önleminin yolu yok. Biz makine mühendisleri odası olarak son yakın bir zaman içerisinde bir araç ruhsatı gibi bir tane yeşil bir kart Türkiye’nin her tarafına kullandıracağız şu anda İstanbul ve benzeri noktalarda çok yaygın bir şekilde kullanılıyor. Artık bundan sonra ruhsat değil sadece o kartı isteyecek ilgili görevli arkadaşlarımız. O kartı olan araç, evet ruhsatına işletmiştir, muayenelerini ve sızdırmazlıklarını yaptırmıştır anlamına gelir. Eğer o kart yoksa o araçta bundan sonra artık o aracın trafikten men edilmesi lazım diye düşünüyorum. Biraz önce sorulan soruyla ilgili olarak bir ekleme yapmak istiyorum. Motorine göre yarısı kadar, yarısına yakın kadar bir ucuzluk sağlıyor, benzine göre 3 misli kadar bir ucuzluk sağlıyor ama sadece olay bundan kaynaklanmıyor. Bizim ülkemizde de artık toplumsal bir bilinçlenme söz konusu. Çok iyi bir çevre dostu olduğu için kimyasal ......lerine baktığınız zaman havayı kirleten, özellikle hidrokarbonlar diye tanımladığımız çeşitli karbon bileşimleri şu anda Lpg’nin içerisinde çok az oranda olduğu için özellikle iyi bir çevre dostudur.

Ahmet Yeşiltepe: Evet sayın Çakar yine sizinle devam edelim. Az önce gerçi aslında soruya bir anlamda yanıt verdiniz ama yine altını çizebilmek açısından,

Sinem Dinler (Turizmci): Lpg’li araçları yoldan çevirip kontrol edemeyeceğinize göre makine mühendisleri odasına verilen denetim yetkisinin sınırlarını öğrenmek istiyorum.

Ahmet Yeşiltepe: Yetkinizin sınırlarını biraz çok ana hatlarıyla anlatıp ardından Metehan Kurt’un yine bir izleyicimizin sorusunu yine size yöneltmek istiyorum. Ardı ardına.

Metehan Kurt (Serbest meslek): Bugüne kadar, makine odası'nın sızdırmazlık raporu verdiği Lpg'li bir araçta patlama oldu mu?

Ali Ekber Çakar: Şimdi sondan başlayalım. Bugüne kadar bizim sızdırmazlık raporu verdiğimiz ve aracın kullanımından dolayı herhangi bir patlama söz konusu değil. Bugüne kadar bize iletilen ve de bizim duyurduğumuz ya da bize resmi kanala da iletmiş olan herhangi bir araç söz konusu değil. Yani bizim gaz sızdırmazlık raporunu verdiğimiz ve bizim montaj tespit raporunu verdiğimiz ve bizim denetim ve kontrolümüzden geçmiş olan bir araç bugüne kadar herhangi bir kazaya olumsuzluk anlamda, bir olumsuzlukla karşılaşmadık. Şimdi öbür soruya eğer gelirsek. Şimdi makine mühendisleri odasının yetkimiz şu bütün vatandaşlarımız şunu bilsinler. Biz bir dönüşüm yapılmış olan bir dönüşüm yerinde, dönüşüm firması tarafından hazırlanmış olan bir montaj tespit raporu vardır. Bu montaj tespit raporuyla birlikte araç sahibi bize gelir, biz aracın üzerinde 60 küsur noktayı itiva eden checklist’lerimiz vardır. Checklist’le biz bu aracı kontrol ederiz. Önce ne yaparız? Projesine uygun olarak bir dönüşüm yapılmış mı, yapılmamış onlara bakarız. Evraklarına bakarız, hakikaten bu yetkili mi bu firma, gerekli olan ECR67 standartına uygun veya TS’ye uygun olarak kitleri kullanmıştır, kullanmamıştır. Bütün bunlara baktıktan sonra projesine uygun olarak bu kitleri aracın uygun yerlerine yerleştirmiş mi, yerleştirmemiş mi? bunlara bakarız. Bundan sonra da biz eğer bunlar bütün hepsi uygunsa aracı bizim elimizdeki elektronik aletlerle herhangi bir sızdırmazlık söz konusu mu değil mi onlara bakarız. Eğer herhangi bir sızdırmazlık söz konusuysa biz o checklist’imizde eksik olan ya da olumsuz diye gördüğümüz noktaları işaretleriz. İlgili olan şahısı dönüşüm yapan firmaya tekrar yönlendiririz. Gidin ilgili olan firmanızla şu, şu belirttiğimiz, şu işaretlediğimiz noktaları tekrar düzeltsinler ve tekrar bize gelin. Bunlar yapıldıktan sonra biz montaj tespit raporunda herhangi bir ücret almıyoruz. Gaz sızdırmazlık raporu kaşeli olarak belli bir ücret alıyoruz ve verdiğimiz gaz sızdırmazlık raporuyla birlikte ve diğer evraklarla birlikte araç muayene istasyonuna vatandaş gidiyor. O araç muayene istasyonunda gerekli işlemleri onları yapıktan sonra da tescil bürolarına, trafik tescil bürolarına giderek, aracının ruhsatını işletiyor. Bizim buradaki temel fonksiyonumuz bu.

Ahmet Yeşiltepe: Teşekkür ederim efendim. Gülseren Topçu isimli bir izleyicimiz yöneltmiş bu soruyu;

Gülseren Topçu (Eğitimci): Lpg'li bir araca bindiğimizde gaz sızıntısı varsa, bunun göstergeleri nelerdir? Böyle bir durumda ilk olarak ne yapmalıyız?

Ahmet Yeşiltepe: Sayın Özbozkurt’la başlayalım.

Ereli Özbozkurt: Zor bir soru. Lpg sızıntısı kendi içine katılan özel koku nedeniyle fark edilebilir. Kokusunu fark ettiği anda tavsiyemiz aracı terk etmesidir. Uyarı vs. söz konusu değildir. Terk etsinler uzaklaşsınlar. Neden şu; Lpg’li yanı sıvılaştırılmış petrol gazının hava ile yüzde 1.5, yüzde 9 oranındaki karışım aralığı patlayıcı bir karışımdır. Bu orana ulaştığı noktada çok büyük risk vardır. Dolayısıyla aracın sürücüsü için ve yolcu için risk ortaya çıkmıştır. Araçtan uzaklaşmaları ve kapılarını da açmaları gerekir. Tavsiyemiz bu. Sağolun.

Ahmet Yeşiltepe: Teşekkür ederim. Sayın Çakar bir ek yapacak mısınız?

Ali Ekber Çakar: Bir ekleme yapmak istiyorum.

Ahmet Yeşiltepe: Lütfen buyrun,

Ali Ekber Çakar: Sayın Özbozkurt’un söylediği gibi bu gaz kokulandırılmış olan bir gazdır. Eğer araca yaklaştığınız zaman kokuyu hissettiğiniz zaman o araçtan uzaklaşmak gerekir. Bunun iki temel nedeni var bu kokunun çıkmasının. Bir aracınızdaki ayarlar eğer uygun değilse, iyi yanma sağlayamıyordur. Dolayısıyla çiğ olarak ...atıyordur ve ondan dolayı bu kokuyu meydana getirebilir. İkincisi herhangi bir gaz sızıntısı söz konusudur. Her şart altında her iki koşulda da mutlaka denetim ve kontrol noktalarına bu aracın gitmesi lazım. Gaz kaçağı var mı yok mu onun kontrolünün tespiti yapılması lazım ve ondan sonra da dönüşüm yapılmış olan firmaya yönlendirerek o olumsuzlukları gidermek gerekir.

Ahmet Yeşiltepe: Teşekkür ederim. Sayın Çakar yeniden sizinle devam edelim. Erdoğan Samur isimli bir izleyicimizin sorusunu yöneltiyoruz;

Erdoğan Samur (Teknisyen): Lpg'li araçlar hangi durumlarda patlıyor? Mesela ben işim gereği taksiye çok biniyorum. Yol üstündeki büyük kasisleri geçerken araçtan ürkütücü sesler geliyor. Bu sesler normal mi? Lpg tankları için tehlike oluşturan faktörler nelerdir?

Ahmet Yeşiltepe: Kısaca sizden alalım sayın Çakar hemen arkasından sayın Özbozkurt’ta buna bir ek yapacak sanıyorum.

Ali Ekber Çakar: Lpg’ye dönüşmüş olan bir araçta olumsuzluğun olmasının temel nedeni; dediğimiz gibi o sesten de yani alternatif bir sistem bağlıyoruz biz. O alternatif sistemin herhangi bir yerinde bir gaz kaçağı söz konusuysa ve bu aracın içerisinde trafikte seyrederken herhangi birisinin bir sigara izmariti atması ya da bizim araç içerisinde herhangi bir sigara ya da çakmak kullanmamız ya da aracın kendi elektrik sisteminden kaynaklanan bir nedenden dolayı o gaz kaçağının birikilmiş olmasından dolayı araçta olumsuzluk meydana gelebilir. Yalnız buradaki temel nokta şu; vatandaşlarımız şunu bilsinler; Lpg tankı bizim kullandığımız, dönüşümde kullandığımız Lpg tankı çok kolay kolay patlayacak bir tank değildir. Özellikle ECR6701 standartına baktığımız zaman üzerinde emniyet tapası diye tanımladığımız bir tapa vardır. Bu emniyet tapası 120 c derecede herhangi bir basınç oluşunda ve sıcaklık belli bir noktaya geldiğinde o basınç tapası kendi kendine devreye girerek gazı dışarı atar. Dolayısıyla emniyet, biraz önce konuşmamın, sorunun .... ifade ettim, sistemi insan unsurunu, insan müdahelesini ikinci planda bırakan can ve mal güvenliğini ön plana çıkaran emniyet tedbirleriyle donatılmış yani emniyet valfleri vardır. Checkvalf diye tanımladığımız emniyet valfleri vardır. Bu emniyet valfleri eğer standartlara uygun olarak siz malzeme kullanmışsanız o standartlara uygun olarak kullanılan malzeme herhangi bir tehlike anında .......devreye girerek bir kısmı gazın yolunu kesecek der, bir kısmı eğer tankta herhangi bir olumsuzluk varsa multivalfin üzerinde emniyet valfi vardır. Bu emniyet valfi kapatacaktır. İşte tahliye boruları var, hortumları vardır. O tahliye hortumlarıyla atmosfere bırakacaktır gibi birçok böyle sistem vardır. Dolayısıyla o sistemi doğru bir şekillerde monte etmişsek ve doğru malzeme kullanmışsak bir sıkıntı olacağını sanmıyorum.

Ahmet Yeşiltepe: Sayın Özbozkurt sizin için Lpg tüpleri açısından tehlike oluşturan faktörler nedir?

Ereli Özbozkurt: Efendim burada esas konu; Lpg tüpünün standarta uygun, güvenilir bir tüp olmasıdır. Biz makine mühendisleri arkadaşlarımızın denetimiyle trafiğe çıkan araçlarda standarta uygun donanım yapıldığına inanıyoruz ve biliyoruz. Ancak Türkiye’de ne yazık ki işin ciddiyetiyle bağdaşmayacak şekilde olaya yaklaşan kesimler de var. Tüpünü değiştiriyor veya niteliksiz tüp, donanımlarda niteliksiz donanımlar kullanabiliyorlar. Bunların kontrolü gerçekten çok güç. Biliyorsunuz bizim insanımız bu konularda oldukça geniş davranıyor. Elinde sigarayla Lpg dolum tankının yanında arabasının yanında duruyor. Arabasında hafif gaz kaçağı varken bir şey olmaz Allah korur diyor. Bu yaklaşımlar esas kazanın nedeni, insan kaynaklı yaklaşımlardan çıkıyor. Bir, standart donanım dışı araçlar var trafikte. İki, bu araçları kullananlar olayın ciddiyetine vakıf değiller. Sorun burada. Yoksa çağdaş malzeme ve çağdaş donanımla yapılmış bir dönüşüm hiçbir sakıncası olmayan bir dönüşüm. Bizim üzerinde durmamız gereken bu araçları kullananların, kullandıkları aracın niteliğini bilmelerini sağlamak. Yani sürücüleri, tanker şöförlerini Lpg’li taksi veya binek otomobil kullanan herkesi Lpg konusunda yeterince bilgilendirmeliyiz, aydınlatmalıyız. Çolukları, çocuklarının hayatı kendi ellerinde. Teşekkür ederim.

Ahmet Yeşiltepe: Efendim çok teşekkür ederim. Sağolun. Tuncer Ortay isimli bir izleyicimiz elektronik posta vasıtasıyla bize ulaşıp şu soruyu yöneltmiş;

Tuncer Ortay (Diş Hekimi): Trafik ve insan yaşamı için tehlike unsuru olan Lpg'li araçları şikayet edebileceğimiz, ihbar edebileceğimiz bir telefon numarası, yetkili bir mercii var mı?

Ahmet Yeşiltepe: Sayın Çakar sizle başlayalım.

Ali Ekber Çakar: Şimdi böyle bir telefon yani alo işte 160 gibi, 177 gibi böyle bir telefon numaraları söz konusu değil. Yalnız eğer bununla ilgili olarak bir emniyet birimlerine bu konuyla ilgili müracaatta bulunabilirler. Bu sanayi ticaret bakanlığının ilgili birimlerini müracaatta bulunabilirler. Dönüşüm anlamında eğer standartlara uygun ve yetkisi olmadığı halde dönüşüm yapıyorsa, içişleri bakanlığının ilgili birimlerine müracaat ederek o kişinin standart dışı bir dönüşüm ve yetkisi olmadığı halde dönüşüm yapıyor onu bildirebilirler. Yani açıkçası bizim şu anda elimizde falan yere işte bu konuyu bildirirseniz bu araç gaz kaçırıyor ama buna rağmen trafikte seyrediyor, bunun bir an önce trafikten men edilmesi lazım diye bir telefon numarası açıkçası şu anda yok.

Ahmet Yeşiltepe: Ama bunu belirttiğiniz çok iyi oldu. Demek ki böyle de önemli bir eksiklik var. İnşallah umarız en kısa zamanda bu konudaki eksiklikler de giderilir. Salih Özyürek bir emekli izleyicimiz elektronik posta vasıtasıyla şu soruyu yöneltmiş;

Salih Özyürek (Emekli): Lpg'nin diğer yakıtlara göre en kolay alev alan gazlardan biri olduğu söyleniyor. Bu durumda sormak istediğim soru şu; Lpg için en için uygun depolama sistemi nedir?

Ahmet Yeşiltepe: Sayın Özbozkurt sizden alalım yanıtı.

Ereli Özbozkurt: Lpg için en uygun depolama sistemi kullanım amacına bağlı olarak tabi seçilebilir. Bunlar büyük tanklar olduğu gibi büyük işletmelerde Lpg kullanımı amaçlı büyük tanklar olduğu gibi işte evlerimizde kullandığımız mutfak gazlarının tüpleri de olabilir. Yeter ki o basınca, kullanım koşullarını garanti edecek şekilde dayanıklı malzemeden seçilmiş yani standart malzemeden, standart şekilde yapılmış kaplar kullanılsın. Yoksa kaplarla ilgili herhangi bir sorun yok bugün için teknolojik olarak. Anlatabildim mi acaba?

Ahmet Yeşiltepe: Evet. Yine size bir soru yöneltmek istiyoruz. Burcu Güzoğlu sormuş bu soruyu;

Burcu Güzoğlu (Ev Kadını): Bazı uyanık akaryakıt istasyonu sahipleri benzine su katıyor. Aynı şekilde, Lpg'nin içine de yabancı madde katılabilir mi? Katılırsa bu nasıl anlaşılır? Tehlikeye yol açabilir mi?

Ereli Özbozkurt: Mümkündür tabi. Yabancı madde olarak yine bir gaz katması gerekir. O katacağı gazında almış olduğu sıvılaştırılmış petrol gazın konsantrasyonunu düşürecektir. Verimde düşüklük olacaktır. Bunu fark edecektir arabasını kullanırken. Ancak biraz ileri teknoloji gerekir. O gazı bileşimini bozmak için. Mümkündür teknik olarak mümkündür. Olabilir. Benzine su katıldığını da pek sanmıyorum. Suyun yerine başka şeyler katılıyordur. Onu da söyleyeyim.

Ahmet Yeşiltepe: Evet. Sayın Çakar size bir soru yöneltmek istiyoruz. Deniz Gülmez isimli bir izleyicimizin yolladığı ve şu anda hemen ekranımda gördüğüm bir soru;

Deniz Gülmez: Aracımın Lpg beyninde yağ kaçağı var. Bu yağın önemi nedir? Eksik olması sorun yaratır mı? Ne kadar sıklıkta Lpg sistemini kontrol ettirmeliyim?

Ali Ekber Çakar: Şimdi bir benzinli aracımızı düşünelim. Bir benzinli aracı nasıl satın aldıktan sonra belli periyotlarla servislere götürüp biz bakım ve kontrollerini yaptırıyorsak Lpg’ye dönüşmüş olan bir aracı da belli periyotta da bakım ve kontrollerini yaptırmak gerekiyor. Bu olmazsa olmaz kuralımızdır. Yani ilelebet ben buraya bir Lpg taktırdım. Bundan sonra işte hiç kontrol etmezsem olmaz diye bir kural yok. Tam tersine bunun içerisinde belli noktalarda kullandığımız filitreler vardır. O filitrelerin mutlaka belli periyotlarda, belli kilometrelerde 20.000, 30.000 kilometre gibi kilometrelerde bunların temizlenmesi lazım, bakılması lazım, değiştirilmesi lazım. Yine beyin diye regülatör diye tanımladığımız, regülatörün içerisinde bir diyaframımız vardır. Bu diyaframda eğer iyi yanma söz konusu olmazsa zamanla iki bağlantı noktasında arasında contalar vardır. O contalardan sızma yapacaktır ve terleme olacaktır. Dolayısıyla bu terleme olduğunda bu şu anlama geliyor. Sizin diyaframınız artık çalışmıyordur. Diyaframda mutlaka diyaframının bir bakımı yapılması lazım ya da değiştirilmesi lazım anlamına gelir. Yani Lpg kitinde de belli denetim ve kontrol noktaları vardır. Belli dönemlerde kontrol edilmesi gerekir, belli dönemlerde ayarlarının yapılması gerekir. Çünkü zaman zaman ayarları bozulabiliyor. Örneğin işte Ankara’yı örnek vermek gerekirse Çankaya Cinnah yokuşuna eskiden vatandaşlarda şöyle şikayetler geliyor. Ben eskiden aracımlan iki ile üç ile çok rahat Cinnah yokuşunu çıkarken şimdi artık iki ile çıkamıyorum, bir ile bile çıkamıyorum. Aracım çekmiyor diyor. Onun çekmemesinin temel nedenlerinden bir tanesi araca takılmış olan kitin ayarının bozuk olmasından kaynaklanabilir, ikincisi de aracın esas olarak bizim karbiratör sistemleri diye tanımladığımız diğer aksan ve parçalarının bakım ve kontrollerinin de yapılması gerekiyor. Daha doğrusu aracınıza kiti takmadan önce mutlaka aracın bakımının düzgün olması gerekiyor. Elektrik sistemi, karbiratör sistemi, motor sistemi vs. lerin hepsinin bir bütün olarak bakımlarının yapılmış olması gerekiyor. Daha sonra sizin kit montajını yapmanız gerekiyor.

Ahmet Yeşiltepe: Sayın Çakar ve sayın Özbozkurt, programımıza katıldığınız ve bilgilerinizle seyircilerimizi, izleyicilerimizi aydınlattığınız için teşekkür ederiz efendim, sağolun.

Ali Ekber Çakar: Biz teşekkür ederiz

Ereli Özbozkurt: Teşekkürler.

Ahmet Yeşiltepe: Evet NTV’ye Sorun da bugün Lpg’li araçlara ilişkin merak ettiğiniz sorulara yanıt aradık. 24 saat süreyle açık olan açık hattımızdan bize soru, görüş ve önerilerinizi iletebilirsiniz. Yarın yine aynı saatte görüşmek dileğiyle hoşçakalın.