İSTANBUL - Okyanus kütlesinde oluşan sismik bir şoktan doğan tsunami dalgaları, yüzlerce metre yüksekliğe ulaşabiliyor ve deniz kıyısındaki topraklarda bulunan kişilere ve yapılara ölümcül ve yıkıcı etki yapıyor.
Japonların tsunami, Çinlilerin hungtao dediği dev deprem dalgasının bilinen en eskisi MS 21 Temmuz 365te doğu Akdenizde meydana gelen, Mısırın İskenderiye kentinde binlerce insanı öldüren deniz depremi dalgası.
1 Kasım 1775te Portekizin başkenti Büyük Lizbon Depremi ile yıkıldı. Atlas Okyanusu dalgası Portekiz, İspanya ve Fas kıyılarını 6 metre yüksekliğinde süpürdü.
27 Ağustos 1883: Endonezya-Krakatao Yanardağı patladı, Java ile Sumatra kıyılarını süpüren tsunami, 36 bin insanı öldürdü. Yanardağın patlaması o denli şiddetliydi ki dünya gök kubbeleri uzun geceler kızıl lav külleriyle ışıldadı. Norveçli ressam Edward Munch, 20 bin kilometre öteden, başkent Osloda Kasım 1883-Şubat 1894 arasında geceleri parlayan göğe bakarak Çığlık resmini yaptı.
15 Haziran 1896: Sankriku Tsunamisi Japonyayı vurdu. Dini bayram için toplanan kitlenin üzerine 23 metre yüksekliğinde çöken devtsunami 26 bin insanı öldürdü.
17 Aralık 1896: ABDde California-Santa Barbara Deniz Seddini tsunami yıktı; ana cadde dalga altında kaldı.
31 Ocak 1906: Büyük Okyanusun deprem dalgası, Kolombiyada Tumacokentinin bir kısmını, Ekvador-Rioverde ile Kolombiya-Mikay arasında kıyıda tüm evleri yıktı; 1500 ölü.
1 Nisan 1946: Alaska Kuzey Burnu Deniz Fenerini 5 kişilik personeliyle yutan tsunami, Hilo-Hawaiiye yürüyerek 159 insanı öldürdü.
22 Mayıs 1960: 11 metre yüksekliğindeki tsunami, Şilide 1000, Hawaiide 61 can aldı. Öyle ki dev dalga Pasifikin öte yakalarına yürüyerek Filipinler ve Japonya-Okinava Adasını sarstı.
28 Mart 1964: ABD-Alaskada Paskalya Hayırlı Cuma tsunamisi: Üç köy haritadan silindi; 107 ölü ve Oregon ve Californiada da 15 ölü.
16 Ağustos 1976: Pasifik tsunamisi Filipinler Moro Körfezinde 5 bin can aldı.
17 Temmuz 1998: Papua-Yeni Ginenin kuzeyinde yersarsıntısı dalgası 2313 insanı öldürdü, 7 köy yok olurken binlerce insan evsiz kaldı.
26 Aralık 2004: Güneydoğu Asyayı 6 ülkede vuran 9 büyüklüğündeki deprem ve dev dalgası, 150 bine yakın insanı öldürdü.
17 Temmuz 2006: Endonezyada depremin tetiklediği tsunami Cava adasını vurdu, yaklaşık 700 kişinin ölümüne neden oldu.
| |