| | | | Ve aşağıda Bağdat’ta, Irak’ın petrol üretim rakamlarını üreten adamlar istatistiklerle oynuyorlar ve Plato’nun mağrasının yeni işgalcisi gibi görünüyorlar: Duvarlarındaki gölgelere bakarak çıkarımlar yapmaya çalışıyorlar. Savaş postallarını ayağına geçirmiş ABD’li diplomat Paul Bremer bu rakamları öyle “cazip” hale getiriyor ki, petrolcüler bile kafalarını sallıyorlar.
Kerkük’ü ele alalım. İşgal güçleri, sadece, televizyon kameraları patlamış bir boruyu, yükselen ateşleri gösterdiğinde sabatajı rapor ediyorlar. Mesala bunu 18 Ağustos’ta yaptılar. Ama aynı Türk boru hattı daha öncesinde ve sonrasında da vuruldu. 17 Eylül’de boru hattı havaya uçuruldu, bir sonraki gün ise dört defa saldırıya maruz kaldı. ABD devriyeleri ve helikopterleri boru hattı boyunca turluyorlar, ancak dev vadilerin ve ilkel kabile bölgelerinin arasından geçen boru hattının pek çok bölümü savunmasız durumda.
Bağdat’taki Avrupalı petrolcüler, Amerikalıların yağmacıların istilasından korudukları iki hükümet kurumundan biri olan Petrol Bakanlığı’ndaki Iraklı yetkililerin çok iyi bildikleri bir gerçeği, sabotajların meydana geleceğini şimdi yeni yeni fark ediyorlar. Bunlardan biri bu hafta bana şunları söyledi: “Bana kuzeyden petrol ihracı yapılmayacağını söylediler. Bu hattın sabote edileceğini biliyorlardı ve bu kesinlikle Mart’taki işgalden önce planlanmıştı.”
İşgallerinin erken safhasında Amerikalılar, sessiz ama hatalı bir karar vererek pek çok Baasçı teknokratı yeniden işe almayı tercih ettiler. Bu, bakanlık yetkililerinin büyük çoğunluğunun Amerikalılara karşı hala tutarsız hisler beslemesi anlamını taşıyor. ABD’nin elde edebileceği tek petrol geliri güneyden gelecek olanlar. Ağustos ayının ortasında, Mr. Bremer petrol üretiminin günde 1.5 milyon varile çıktığı izlemini verdi. Ancak bu dönemdeki gerçek rakam günde 780 bin varildi ve üretimin bir milyon varile çıktığı günler çok nadir oluyordu. Irak’ı ziyaret eden bir petrol analistinin sözleriyle bu “affedilemez bir felaket”.
ABD Mart ayında Irak’a saldırdığında ülke günde 2.7 milyon varil üretim yapıyordu. ABD birlikleri 9 Nisan’da Bağdat’a girmelerinin daha ilk saatlerinde isyancıların Petrol Bakanlığı’na girmesine izin verdi. Üst düzey subayların gelerek bakanlığı boşalttırmalarına kadar, isyancılar milyarlarca dolar değerinde ve geri getirilemez sismik ve sondaj verilerini tahrip etti.
ABD’li büyük petrol şirketleri petrol üretiminin artmasını ve milyarlarca dolarlık geliri cebe atmayı beklerken, bu şirketlerin çoğunun yöneticileri Bush yönetiminden, üstelik de savaşın başlamasından çok önceden başlayarak, sabotajları nasıl önleyeceği sorusunu cevaplamasını bekliyorlar. Aslında, Saddam’ın petrol kuyularını yok etmek gibi bir planı yoktu, onun planı ihracatı sağlayan boru hatlarını havaya uçurmaktı. Pentagon hesaplarını yanlış yaptı ve saldırıya açık petrol boru hatlarını gözardı ederek birliklerini petrol kuyularını korumakla görevlendirdi.
Savaş sonrası Irak’ta anarşi o kadar yaygın ki, uluslararası yatırımcılar için burada çalışmak neredeyse imkansız. Yatırımcılar için hiç bir güvence yok, bu nedenle Mr. Bremer’in koalisyon yöneticileri, Irak için harcanacak 20 milyar dolarlık paranın yarısından fazlasının, üretim alyapısının kurulabilmesi için güvenlik önlemlerine harcanması kararını gizlice aldılar.
Beyrut’taki Amerikan Üniversitesi’nden Yahya Sadowski, savaş sırasında yaptığı detaylı bir araştırmada, petrol kuyuları ve boru hatlarının tamir maliyetlerinin 1 milyar doları bulacağını, petrol üretimini günde 3.5 milyon varile çıkarmanın ise en az 3 yıl alacağını ve 8 milyar dolarlık bir yatırım gerektirdiğini belirtiyor. Pompalara ve rafinerilere güç dağıtan elektrik altyapısının yeniden ayağa kaldırılmasının bedeli ise 20 milyar dolar. Üretimi 6 milyon varile çıkarmak için ise ekstradan 30 milyar dolar harcamak gerek. Bazıları bu rakamın 100 milyar doları bulacağını savunuyor.
Başka bir deyişle, 20 milyar doların sadece 8 milyarının endüstri için harcanabileceğini farzederek, Bush’un şu anda Kongre’yi dehşete düşüren 87 milyar dolarlık toplam bütçesinin 200 milyar dolar gibi bir rakama fırlaması muhtemel. Offf!
Irak’ta, 1920’li yıllardan bu yana, sadece 2300 civarında kuyu kazıldı ve bunlar Dicle ve Fırat vadileri üzerinde. Çöller neredeyse tamamen ellenmemiş durumda. Resmi olarak, Irak dünya petrol rezervlerinin yüzde 12’sine sahip. Dünya rezervlerinin üçte ikisi ise dört ülke arasında dağılıyor, Suudi Arabistan, İran, Kuveyt ve BAE. Ancak Irak’daki rezervlerin yüzde 20 hatta 25 olma olasılığı var.
ABD için rejim değişikliğini bu kadar önemli hale getiren hareketin Saddam’ın Kasım 2000 tarihinde petrol satışlarını dolardan euroya geçirme kararı olduğunu öne sürmek mümkün. İran aynı kararı alma tehdidinde bulunduğunda “şer ittifakı”na dahil edilmişti. Doların korunması petrol kadar önemli.
Ancak gerçek ironi, ABD’nin Irak’taki yeni gücünün doğasında yatıyor. ABD petrol stoku hızla azalıyor ve 2025 yılında toplam yerel ihtiyacın yüzde 70’i ithalat üzerinden gerçekleşecek. ABD dünya rezervlerini kontrol etmek zorunda, ve bana temel ihraç ürünü pancar olsaydı, ABD’nin yine de Irak’ı işgal edeceğini söylemeyin sakın. ABD belki de şu anda dünya rezervlerinin yüzde 25’ini kontrolü altına aldı.
Ama petrolü akıtamıyor. Petrolü akıtmanın maliyeti ABD’de ekonomik bir kriz yaratabilir. Bush yönetiminin artan paniğinin ardında genç Amerikan askerlerinin her gün öldürülmesinden ziyade bu gerçek yatıyor. Washington ellerini dünyanın en büyük hazine sandığının üzerine koymuş durumda, ama sandığın kapağını açamıyor.
Çeviren: Can Tüzüner
| |
Üç günde 102 Taliban militanı öldürüldü
